Пьеса Юлии Алексеевой«К вопросу о съедобных огорчениях» – это одна общая тревога и боль, заключённая в словах десятков персонажей, никто из которых неспособен стать главным героем, но в этом и нет необходимости. Каждое действующее лицо – будь то женщины, в чьих монологах кто-то сможет узнать свою собственную историю, психологи, что вместо помощи пациентам продают сомнительные идеи или даже вставки цитат из википедии, – все они вырастают в единую линию анализа проблем расстройств пищевого поведения.

В пьесе нет цельного сюжета, но её монтажная форма приводит читателя к своеобразной кульминации, где антропоморфные Анорексия и Булимия иронизируют над собственным существованием:

«Булимия. Ты умираешь. Ты скоро исчезнешь.

Анорексия. А ты живёшь – и как, тебе нравится?»

Но несмотря на то, что упор в пьесе делается именно на РПП, что подчёркивается авторкой в финальном тесте для зрителей, содержание затрагивает и другие проблемы.

В начальной пояснительной записке Юлия устанавливает временную дистанцию, заставляя читателя побыть человеком из будущего, смотрящего на абсурдные стандарты красоты, что были заложены «героиновым шиком» 90-х и наводнившими социальные сети в 2010-е «дневниками анорексичек», которые, к сожалению, продолжают влиять и на современные тенденции.

Но самое главное – поднимается вопрос о гендерной социализации, ведь РПП в пьесе в первую очередь показывается, как проблема, напрямую связанная с женщинами. Не все женщины, страдающие РПП, в пьесе становятся жертвами конкретных анорексии и булимии, но для всех них данное расстройство становится тяжёлой ношей, которая мешает им развиваться и чувствовать себя уверенными. Для некоторых РПП – это следствие перенесённого насилия со стороны социума, для других – способ наказания самих себя.

Но РПП – это проблема не только женщин, на это указывает и сама авторка текста. В настоящее время, данное заболевание всё чаще диагностируется  и у мужчин, делая проблемы актуальной для всех, а не для одной группы людей. «К вопросу о съедобных огорчениях» поднимает темы, которые часто предпочитают замалчивать, но говорить о которых важно для общества. Через коллажи знакомых реалистичных и порою жестоких образов Юлия Алексеева создала пьесу, что не даёт решения озвученным проблемам, но заставляет задуматься о том, насколько правильна сложившаяся культура худобы вопреки здоровью.

Дарья Гордиенко, студентка 3 курса кафедры истории и теории театрального искусства КазНАИ им. Темирбека Жургенова

Юлия Алексееваның «К вопосу о съедобных огорчениях» атты пьесасында қоғамдағы адамдардың, әсіресе әйелдердің тамақтану бұзылыстары (ТББ) мәселесі зерттеледі.

Туынды чаттардан, сұхбаттардан, Википедия мәліметтерінен және жеке естеліктерден құралған мозаикалық құрылымға ие деп айта аламыз. Өзекті деп қарастырған тақырыптарымыздың бірі тамақтану тәртібінің бұзылуы, анорексия, булимия. Бәріміз білетіндей дәл осы бағыттағы ақпараттар көбіне жабық, толық ашыла алмаған. Автор бұл проблемалар тек медициналық бағытта ғана емес көбінесе психологиялық қысымнан пайда болған мәселелер екенін айтады және дәлелдейді. Осы арқылы біз сыртқы қысым адам өміріне қаншалықты қатты әсер ететінін көре аламыз. Жалпылай қарағанда Википедиядан алынған ақпараттар құрғақ және аз, бірақ бұл ақпараттарды кейіпкерлер өз ауыр оқиғаларымен толықтыруынан контраст туады. Осы арқылы көрермен өздерін мазалаған мәселелерін практикалық тұрғыдан бақылайды.

Оқиғада 5 кейіпкер берілген, бірақ ешқайсысының аты көрсетілмеген. Осы 5 әйелдің монологы арқылы ТББ-ның әртүрлі себептері көрсетілген: ата-ананың тым қаталдығы, мектептегі буллинг, жақын адамның («торт анаңнан артық жақсы көреді») салқындығы. Дәл осы сөзден біз мейірімге зарыққан баланың эмоционалды аштығын тамақпен толтыруға тырысуының ащы көрінісінің байқай аламыз. Барлығы психологиялық тұрғыдан келген қысым, және көптеген ауруларға себеп. Сол аурулардың негізгілері Анорексия мен Булимияның тірі кейіпкер ретінде шығуы, олардың өзара тартысы («Мен сен сияқты емеспін», «Сенен тамақ иісі шығады») деген сөздерімен жалпы дерт адам санасын қалай тез әрі оңай жаулап алатынын көре аламыз. Пьесада стереотипы ойлар анық көрсетілген, бұндай ойлар керісінше мәселені ушықтырып жіберуі мүмкін еекендігі бәрімізге түсінікті, мысалы «тек арық болса болды» деп отырған ер адамның әйел адамына деген көз қарасы. Тағы бір стереотипы ой ол Википедия, яғни қосымша ақпарат беруші кейіпкердің аса сұлу, денелі, тартымды жігіттің сомдауы, бұл стереотиптерге деген адамның табынуын мазақ ету яки иирония. Википедия әзіл, мазақ, эталон кейіпкер екендігі анық оқылды. Сонымен қатар пьеса соңында мәселені шешу жолын ұсынбайды, керісінше дәл осындай “ТББ мәселелері сіздерде де бар, не жоқ, білмеймін” деп берілген (тест ретіндегі) қорытынды адам ойын сан тарапқа жібереді, пессимистік нотада аяқталады, бұл драматургтың белгілі бір шешімі болғанымен, кейбір оқырманға аяқталмаған ой сияқты көрінуі мүмкін. Кей кейіпкерлердің айығуға деген үміті болмағандықтан көрермен үшін бұл тығырыққа тірелгендей сезім қалдыруы мүмкін. Ер адамдар тек агрессор, сын айтушы кейіпкерлер ретінде ашыла алғаны өкінішті.

Пьесаның жақсы деп айта алатын тұсымыз ол кейіпкерлердің көдауыстылығы, яғни мұнда құрбанның да (қыздар), бақылаушының да (аналар, әкелер), сарапшының да (психологтар), тіпті дерттің де (Анорексия, Булимия) дауысы естіледі , және барлығының жеке өзіне байланысты ойы бары пьесаға жаңа дем береді. Сонымен қатар айта кететіні ол сынға, бөгде адамның саған айтқан сыни ойына деген еркіндігі, барлығы берілген ақыл жай ғана сөз екенін жақсы түсінеді. Қорытындылай келе бұл пьеса — «сұлулық құрбандықты талап етеді» деген қатыгез ойдың артында қаншама қиын тағдыр, қаншама мүмкіндік жатқандары көрсетіледі. Ол тек ТББ мәселесін ғана емес, адамның жан дүниесіндегі бостықты, махаббаттың жетіспеушілігін және қоғамның «стандарттар» тақырыбын ашық айтады.

Айдана Жеңісқызы, Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы Театртану мамандандырылуының 1 курс студенті